Z dziejów Kościoła Farnego

Początki kościoła farnego datuje się najwcześniej na lata 1190-1240, 1294, lub 1324 . Początkowo był to kościół zbudowany w stylu romańskim, w formie trójnawowej bazyliki. Początkowo była to ceglana, trójnawowa bazylika z nawą poprzeczną i masywem wieżowym od zachodu o wendyjskim wątku ścian, posadowiona na kamiennym fundamencie wykonanym z otoczaków polnych. Zbliżone do kwadratu prezbiterium od wschodu zamykała prosta ściana i półkolista absyda, w której do dziś przetrwał relikt ceglanego ołtarza. Nawa główna sięgała do wieży obecnego kościoła. Nawy boczne o rozpiętości około 4 metrów od wschodu były zakończone półcylindrycznymi absydami, w których znajdowały się ołtarze. Od zachodu widniały dwie wieże sklepione w przyziemiu.
Prawdopodobnie pod koniec XIII wieku, z powodu pożaru, którego ślady przetrwały w postaci grubej warstwy spalenizny, przebudowie uległ chór kapłański. Zgodnie z rozwijającą się sztuką gotycką i potrzebami kleru chór otrzymał formę wydłużonego prostokąta. W trakcie modernizacji zburzono absydę i ścianę wschodnią pierwotnego prezbiterium, a następnie na przedłużeniu bocznych ścian wzniesiono ceglane mury nowej, prosto zamkniętej od wschodu części chóru. Nowa część prezbiterium, pozbawiona skarp, razem z adoptowaną późnoromańską, tworzyły wydłużony prostokąt nakryty pułapem.

Na skutek uszkodzeń po trzęsieniach ziemi w XIV wieku rozebrano pozostałą część korpusu łącznie z aneksami nawy poprzecznej, rozpoczynając w tym miejscu budowę trójnawowego, pięcioprzęsłowego, sześciokondygnacyjnego korpusu gotyckiego. Z poprzedniej budowli prawdopodobnie zachowała się część wieżowa wraz ze ścianą zachodnią dawnej nawy poprzecznej, prostokątne prezbiterium oraz ściany wschodnie naw bocznych z absydami. Przebudowa kościoła realizowana była etapami przez wiele lat. Pierwszy etap to budowa kościoła w części wschodniej. Drugi etap to budowa 61-metrowej wieży (zakończonej w 1557r.). Trzeci etap to wykończenie wnętrza w 1594. Ostateczny kształt i wystrój architektoniczny kościół otrzymał dopiero w 1844 roku. Był to wówczas największy (60m długości, 30m szerokości, 1200 miejsc siedzących), najpiękniejszy i najwyższy kościół na Dolnych Łużycach. To właśnie jego ruiny stoją dzisiaj na placu Jana Pawła II.
Kościół miał formę trójnawowej świątyni halowej z krużgankami obok chóru. Dach spoczywał na 15 filarach, powiązanych sklepieniami siatkowymi. Ambona z pozłacanymi drewnianymi elementami snycerskimi powstała w 1706 roku, a główny ołtarz kościoła w stylu barokowym zbudowano w roku 1727. Okna zdobiły piękne witraże ufundowane przez bogatych mieszkańców miasta, dziewięć żyrandoli ozdabiało sufit. W zakrystii był krucyfiks, cynowy dzbanek, pulpit do czytania, skrzynia i świecznik – przeważnie z XII wieku. Jeden z kielichów mszalnych pochodził jeszcze z 1401 roku.

Od 1877 roku kościół posiadał oświetlenie gazowe, a światło elektryczne od roku 1925. Od 1896 r. kościół był ogrzewany. W 1913 roku w organach zamontowano napęd elektryczny. Także dzwony zaczęto poruszać elektrycznie. Niestety w 1917 roku przetopiono je na potrzeby I Wojny Światowej, ale już w 1922 r. zamontowano i poświęcono nowe dzwony. Od 1883 r. po stronie południowej znajdowała się tablica ku pamięci Johanna Franka (1618-1677, autora co najmniej 110 pieśni religijnych).

W czasie II Wojny Światowej kościół farny został silnie zburzony, stając się ruiną. Wypalone okna, całkowicie zniszczony dach, obsypujące się gzymsy. Przez 60 lat kościół był pozostawiony sam sobie, niszczejąc coraz bardziej.

W 2003 roku ze względu na bezpieczeństwo mieszkańców otoczono ruinę płotem z siatki. W 2005 roku powołano do życia polską fundację „Fara Gubińska Centrum Spotkań Polsko-Niemieckich” oraz niemieckie Stowarzyszenie Wspierające odbudowę fary. W skład pierwszego zarządu Fundacji weszli: Bartłomiej Bartczak (od 2006 roku burmistrz miasta), Marcin Gierstun i Leszek Ochotny. 1 czerwca 2007 roku postawiono nowy hełm na odbudowanej kopule wieży. W tym samym roku wykonano remont korony murów, a wcześniej oczyszczono wnętrze kościoła, wywożąc setki ton gruzu.

Źródła:
Andreas Peter, Kościół Farny w Gubinie. Dzieje w zarysie, 2008.
Gubińskie Vademecum czyli tyle, ile gubinianinowi o Gubienie wiedzieć wypada, Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Lubuskiej, 2010.